Χρυσή Δημοκρατία....Παλαιά ναι...Τώρα... ;

Η Δημοκρατία είναι το πολίτευμα που αναπτύχθηκε στην πόλη-κράτος της Αθήνας στην περίοδο της κλασικής εποχής.Πατέρες της Αθηναϊκής Δημοκρατίας θεωρούνται ο Σόλων (περίπου το 600π.Χ.) και ο Κλεισθένης (508 π.Χ.) που μαζί με τον Εφιάλτη (462 π.Χ.) έθεσαν τα θεμέλια για να αναπτυχθεί το δημοκρατικό πολίτευμα. Κοντά σε αυτούς έρχεται να προστεθεί το όνομα του Περικλή που είναι άμεσα συνυφασμένο με την ακμή που γνώρισε η αθηναϊκή δημοκρατία την κλασική εποχή και έμεινε γνωστή ως ο χρυσός αιώνας.

Στο δημοκρατικό πολίτευμα υπήρχαν τρία πολιτικά σώματα, στα οποία οι Αθηναίοι πολίτες μπορούσαν να συμμετέχουν άμεσα και να παίρνουν αποφάσεις για σημαντικές υποθέσεις της πόλης. Το ένα ήταν η Βουλή των Πεντακοσίων, ένα πολυπληθές σώμα, το οποίο εισήγαγε τα θέματα που επρόκειτο να συζητηθούν στην Εκκλησία του Δήμου. Επιπλέον, διέθετε κάποιες αρμοδιότητες στα οικονομικά και τις εξωτερικές υποθέσεις. Το άλλο σώμα μεγίστης σημασίας ήταν η Εκκλησία του Δήμου, στο οποίο συμμετείχε ένα πολύ μεγάλο μέρος των πολιτών.Οι λειτουργίες της Εκκλησίας ήταν να αποφασίζει για σημαντικά θέματα της εξωτερικής πολιτικής, να εκλέγει ορισμένους αξιωματούχους, να νομοθετεί και να δικάζει πολιτικά εγκλήματα. Σιγά σιγά οι δύο τελευταίες λειτουργίες μεταφέρθηκαν στο τρίτο όργανο της λαϊκής κυριαρχίας: τα λαϊκά δικαστήρια τα οποία από το 462 π.Χ. αποτελούσαν εξίσου σημαντικά μέσα για τη δημοκρατική λήψη αποφάσεων.

Στην Αθήνα της κλασικής περιόδου μπορούσαν να συμμετέχουν στα κοινά όσοι ήταν Αθηναίοι πολίτες. Την ιδιότητα του πολίτη αποκτούσαν όσοι ήταν άντρες Αθηναίοι πολίτες. Την ιδιότητα του πολίτη αποκτούσαν όσοι ήταν άντρες Αθηναίοι , οι οποίοι είχαν ολοκληρώσει τη στατιωτική τους θητεία. Επιπλέον μετά τις μεταρρυθμίσεις του Περικλή, Αθηναίοι πολίτες θεωρούνταν μόνο όσοι ήταν νόμιμα παιδιά Αθηναίων και από τους δύο γονείς. Παρατηρείται ότι ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού όπως οι γυναίκες, οι μέτοικοι και οι δούλοι αποκλείονταν από το δικαίωμα συμμετοχής και ψήφισης στις συνελεύσεις. Αυτό εξηγείται, αν μελετήσουμε τη δομή και τη σύσταση της κοινωνίας καθώς και τη θέση της γυναίκας εκείνης της περιόδου. Αυτό που κάνει το πολίτευμα να είναι βαθύτατα δημοκρατικό είναι το γεγονός ότι για τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά δεν υπήρχαν εισοδηματικά κριτήρια σε αντίθεση με τα ολιγαρχικά πολιτεύματα, καθώς επίσης και το μεγάλο πλήθος των πολιτών που απαιτούνταν για να δουλέψουν τα νομοθετικά και εκτελεστικά όργανα. Σε καμιά σύγχρονη κοινοβουλευτική δημοκρατία δεν μπορεί να συμμετέχει άμεσα ένα τόσο μεγάλο εύρος πολιτών.

Η αθηναϊκή δημοκρατία έφτασε στην ύψιστη ακμή της την εποχή του Περικλή. Με την ηγεσία του (461-429 π.Χ.) η Αθήνα ποτέ άλλοτε δεν γνώρισε τόσο μεγάλη άνθιση σε όλους τους τομείς. Ο Περικλής με την τόσο σπουδαία προσωπικότητά του και το οργανωτικό του πνεύμα κατάφερε να κάνει τον λαό να αφοσιωθεί με ζήλο στις υποχρεώσεις που του επέβαλλε.Ήταν ένας σπουδαίος στρατηγός που με τις στρατιωτικές και επεκτατικές του επιχειρήσεις στόχο είχε τη διαφύλαξη των συμφερόντων της Αθήνας και παράλληλα μέγας προστάτης των τεχνών, της λογοτεχνίας και των επιστημών. Κατα τους περίκλειους χρόνους δημιουργήθηκαν οι οχυρώσεις του Πειραιά και τα μνημειώδη οικοδομήματα με κυριότερα εκείνα που ανιδρύθηκαν πάνω στην Ακρόπολη. Πολλοί χαρακτηρίζουν τον Περικλή ως τύραννο και αναρωτιούνται αν το πολίτευμα είναι πράγματι δημοκρατικό εφόσον οι πολίτες κατευθύνονταν από την ηγετική του παρουσία και από τη δύναμη της ρητορικής του δεινότητας. Ωστόσο όσα συνέβησαν στην Αθήνα εκείνη την περίοδο δεν θα μπορούσαν να γίνουν με κανένα άλλο πολίτευμα εκτός της δημοκρατίας. Ο Περικλής υποστήριζε καταφανώς τη δημοκρατία, την παρρησία, την ισότητα και μάλιστα με σειρά νόμων βοήθησε τις λαϊκές μάζες να αποκτήσουν προνόμια σε βάρος της αριστοκρατικής τάξης στην οποία ανήκε κι ο ίδιος. Τον βαθμό μάλιστα της ελευθερίας του λόγου μπορούμε να τον εντοπίσουμε στις κωμωδίες του Αριστοφάνη με τη χυδαιολογία του και στις αγγειογραφίες όπου απεικονίζονται σκηνές από ετεροφυλόφιλες και ομοφυλόφιλες πράξεις.

Η Αθήνα των κλασικών χρόνων είναι επομένως δημοκρατική. Μόνο τότε οι πολίτες ήταν τόσο δραστήριοι και συμμετείχαν ενεργά στα κοινά ακολουθώντας βέβαια τον ηγέτη τους. Η ισοτιμία των πολιτών και η ελευθερία τους οδήγησε στη δημιουργία σπουδαίων επιτευγμάτων και στην ύψιστη ακμή της αθηναϊκής πολιτείας.Στα χρόνια που ακολούθησαν μετά το θάνατο του Περικλή παρατηρείται και η σταδιακή εξασθένιση του δημοκρατικού πολιτεύματος με άσχημες συνέπειες για τους Αθηναίους πολίτες.