Πέτρες στα νεφρά: Οι 5 «χρυσοί κανόνες» πρόληψης

Αν σας έχει τύχει ποτέ να εμφανίσετε πέτρα στα νεφρά και να την απορρίψει από μόνος του ο οργανισμός σας, γνωρίζετε πολύ καλά ότι πρόκειται για μια από τις πλέον επίπονες εμπειρίες.

«Οι πέτρες στα νεφρά είναι πιο συχνές στους άντρες παρά στις γυναίκες και περίπου στο 50% των ανθρώπων που εμφανίζουν πέτρες αυτές ξαναεμφανίζονται μέσα σε 10-15 χρόνια αν δεν ληφθούν τα απαραίτητα προληπτικά μέτρα» αναφέρει ο Δρ Brian Eisner, συνδιευθυντής του Προγράμματος Νεφρολιθίασης στο συνεργαζόμενο με το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης.

Πώς σχηματίζονται οι πέτρες στα νεφρά
Οι πέτρες σχηματίζονται στα νεφρά όταν αυξάνεται υπερβολικά εντός των νεφρών η συγκέντρωση ορισμένων ουσιών, όπως το οξαλικό ασβέστιο και το ουρικό οξύ, με αποτέλεσμα να σχηματίζονται μικροί κρύσταλλοι. Οι κρύσταλλοι μπορεί σταδιακά να μεγαλώσουν σε μέγεθος, σχηματίζοντας τις λεγόμενες πέτρες (λίθους). Ποσοστό 80-85% των λίθων αποτελούνται από οξαλικό ασβέστιο.

Μια πέτρα που έχει σχηματιστεί μέσα στο νεφρό μπορεί να μετακινηθεί στον ουρητήρα, μπλοκάροντας τη φυσιολογική ροή των ούρων. Αποτέλεσμα αυτού είναι ο ισχυρός πόνος (συνήθως στη μία πλευρά του σώματος, ανάμεσα στο στομάχι και στη μέση), η εμφάνιση αίματος στα ούρα (αιματουρία), η ναυτία, ο εμετός κ.ά. Εάν η πέτρα συνεχίσει να μετακινείται προς την ουροδόχο κύστη, συχνά εκδηλώνονται συμπτώματα όπως συχνουρία, αίσθημα πίεσης στην κύστη ή πόνος στη βουβωνική χώρα.

«Εάν σας ταλαιπωρεί οποιοδήποτε από αυτά τα συμπτώματα, απευθυνθείτε στον γιατρό σας» συνιστά ο Δρ Eisner.

Πότε απορρίπτονται αυτόματα οι πέτρες
Μια μικρή σε μέγεθος πέτρα μπορεί να απορριφθεί από μόνη της από το σώμα. Η διαδικασία αυτή μπορεί να ολοκληρωθεί σε διάστημα αρκετών εβδομάδων ή και μηνών, ανάλογα με το ακριβές μέγεθος της πέτρας ή και τον αριθμό των λίθων που υπάρχουν στα νεφρά.

Μη συνταγογραφούμενα παυσίπονα όπως η ιβουπροφαίνη, η παρακεταμόλη και η ναπροξένη βοηθούν να αντιμετωπιστεί ο πόνος έως ότου απορριφθεί η πέτρα. Ο γιατρός μπορεί επίσης να συνταγογραφήσει ένα φάρμακο που ονομάζεται άλφα-αναστολέας, το οποίο βοηθά να χαλαρώσουν οι μύες του ουρητήρα, ώστε να απορριφθεί η πέτρα ταχύτερα και πιο ανώδυνα.

Όταν ο πόνος της νεφρολιθίασης είναι υπερβολικά ισχυρός ή σε περίπτωση που η πέτρα είναι πολύ μεγάλη σε μέγεθος, τότε συνιστάται η χειρουργική επέμβαση, η λιθοτριψία ή η απομάκρυνση της πέτρας ενδοσκοπικά.

Πώς θα αποφύγετε τις πέτρες στα νεφρά
Δεν υπάρχει τρόπος να εξαλείψετε εντελώς τον κίνδυνο νεφρολιθίασης, ωστόσο οι 5 στρατηγικές που θα δείτε παρακάτω αποδεδειγμένα μειώνουν αρκετά τον κίνδυνο.

1. Επαρκής ενυδάτωση: Έρευνα του 2015 από το Εθνικό Ίδρυμα Νεφρού των ΗΠΑ έχει υποδείξει ότι οι άνθρωποι που παράγουν 2-2,5 λίτρα ούρων καθημερινά διατρέχουν 50% μικρότερο κίνδυνο νεφρολιθίασης σε σύγκριση με όσους παράγουν μικρότερη ποσότητα ούρων. Για να παραχθούν αυτά τα 2-2,5 λίτρα ούρων, η πρόσληψη νερού πρέπει να φτάνει περίπου τα 2 λίτρα καθημερινά.

2. Μείωση της κατανάλωσης τροφών με οξαλικές ενώσεις: Τροφές όπως το σπανάκι, το παντζάρι και τα αμύγδαλα είναι πλούσιες σε οξαλικές ενώσεις κι έτσι αυξάνουν τον κίνδυνο σχηματισμού λίθων από τις συγκεκριμένες ουσίες. Τροφές με μέτρια περιεκτικότητα σε οξαλικές ενώσεις είναι η σοκολάτα και τα μούρα. Η πρόσληψη οξαλικών ενώσεων από τη διατροφή πρέπει να γίνεται με μέτρο.

3. Λεμόνια: Το κιτρικό οξύ του λεμονιού ενώνεται με το ασβέστιο κι έτσι εμποδίζει τον σχηματισμό των λίθων. «Μελέτες δείχνουν ότι αν κάποιος πίνει καθημερινά μισό φλιτζάνι συμπυκνωμένο χυμό λεμόνι αραιωμένο σε νερό ή χυμό από δύο λεμόνια μπορεί πιθανώς να μειώσει τον κίνδυνο νεφρολιθίασης» αναφέρει ο Δρ Eisner.

4. Προσοχή στο αλάτι: Μια διατροφή πλούσια σε αλάτι αυξάνει τον κίνδυνο νεφρολιθίασης επειδή ανεβάζει τα επίπεδα ασβεστίου στα ούρα. Η συνολική ημερήσια πρόσληψη αλατιού δεν πρέπει να ξεπερνά τα 2.300 mg, ενώ για όσους έχουν εμφανίσει ξανά στο παρελθόν πέτρες στα νεφρά το όριο μπαίνει στα 1.500 mg.

5. Μείωση της κατανάλωσης ζωικών πρωτεϊνών: Η υπερβολική κατανάλωση κόκκινου κρέατος, αυγών και πουλερικών ανεβάζει τα επίπεδα ουρικού οξέος. Οι πέτρες ουρικού οξέος σχηματίζονται όταν το pH των ούρων είναι πολύ χαμηλό.

Έξι «αθώες» συνήθειες που καταστρέφουν τα νεφρά σας

Τα νεφρά, τα δύο μικρά όργανα με σχήμα φασολιού που βρίσκονται στην κοιλιακή κοιλότητα και προστατεύονται από τα οστά του θώρακα, έχουν ως κύρια λειτουργία το φιλτράρισμα και την απομάκρυνση περιττών ουσιών και υγρών από το σώμα. Περίπου το 1/3 της συνολικής ποσότητας αίματος που φεύγει από την καρδιά περνά από τα νεφρά και φιλτράρεται πριν μεταφερθεί στους υπόλοιπους ιστούς του σώματος.

Τα νεφρά είναι δύο πολύ δραστήρια «χημικά εργοστάσια» που επίσης ρυθμίζουν τα επίπεδα νατρίου, καλίου και άλλων ουσιών στο σώμα, παράγουν ορμόνες που επηρεάζουν τη λειτουργία των διαφόρων οργάνων, συμβάλλουν στην παραγωγή της ενεργής μορφής της βιταμίνης D ώστε να παραμένουν δυνατά τα οστά και ελέγχουν την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Μια δυσλειτουργία των νεφρών έχει ευρύ φάσμα επιπλοκών για τη συνολική λειτουργία του οργανισμού και συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο σοβαρών επεισοδίων, όπως ένα έμφραγμα ή ένα εγκεφαλικό επεισόδιο.

Φροντίστε λοιπόν να κάνετε ό,τι καλύτερο μπορείτε για να εξασφαλίσετε την καλή λειτουργία των νεφρών σας. Μια καλή αρχή είναι να κόψετε τις παρακάτω κακές συνήθειες που αποδεδειγμένα επιβαρύνουν τα νεφρά.

 1. Καταναλώνετε συχνά συσκευασμένα τρόφιμα: Τα περισσότερα συσκευασμένα τρόφιμα είναι πλούσια σε αλάτι. Η υπερβολική πρόσληψη αλατιού μέσω της διατροφής έχει σαν αποτέλεσμα τα νεφρά να καταπονούνται διπλά για να καταφέρνουν να απομακρύνουν την ποσότητα που δεν χρειάζεται ο οργανισμός.

2. Δεν προσέχετε την πίεσή σας: Η αρρύθμιστη υπέρταση μακροπρόθεσμα προκαλεί φθορές στα αιμοφόρα αγγεία που καταλήγουν στα νεφρά καθώς και στα ίδια τα νεφρά.

3. Πίνετε ελάχιστο νερό: Αν ο στόχος των 8 ποτηριών νερό την ημέρα σάς φαίνεται άπιαστος, θα χαρείτε να μάθετε ότι ακόμη και με έξι ή και μόλις τέσσερα ποτήρια νερό την ημέρα τα νεφρά σας θα καταφέρνουν να λειτουργήσουν σχετικά καλά αν επί του παρόντος μένετε στα ένα με δύο ποτήρια την ημέρα.

4. Δεν προσπαθείτε να απαλλαγείτε από τα περιττά κιλά: Τα περιττά κιλά επιβαρύνουν κάθε όργανο και σύστημα του σώματος και τα νεφρά δεν αποτελούν εξαίρεση. Πιο συγκεκριμένα, τα υπέρβαρα και παχύσαρκα άτομα διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν διαβήτη τύπου 2, πάθηση που με τη σειρά της συμβάλλει στην εκδήλωση της νεφροπάθειας.

5. Κοιμάστε πολύ λίγο: Η νεφρική λειτουργία ρυθμίζεται από τον κύκλο ύπνου-αφύπνισης (κιρκάδιος ρυθμός), ώστε να συντονίζεται ο «φόρτος εργασίας» των νεφρών κατά τη διάρκεια του 24ώρου.

6. Δεν κινείστε αρκετά: Η καθιστική ζωή συνδέεται, μεταξύ άλλων, και με προβλήματα στα νεφρά. Αν και οι επιστήμονες δεν έχουν καταλήξει ακόμη γιατί ακριβώς προκύπτουν προβλήματα λόγω των χαμηλών επιπέδων σωματικής δραστηριότητας, είναι γνωστό ότι η άσκηση βελτιώνει την αρτηριακή πίεση και τον μεταβολισμό της γλυκόζης, δύο παράγοντες που επηρεάζουν σημαντικά την υγεία των νεφρών.

Πέτρες στα νεφρά: Τα 5 συμπτώματα που πρέπει να γνωρίζετε εκτός από τον πόνο

Τα ούρα περιέχουν άχρηστες ουσίες και άλατα που πρέπει να αποβληθούν από τον οργανισμό.

Αυτά συνήθως είναι σε διαλυμένη μορφή και έτσι αποβάλλονται με τα ούρα χωρίς πρόβλημα. Μερικές φορές όμως, κάτω από ορισμένες συνθήκες, αυτά τα άλατα σχηματίζουν κρυστάλλους που ενώνονται μεταξύ τους και δημιουργούν λίθους.

Ανάλογα με τη χημική τους σύσταση, διακρίνονται στα παρακάτω είδη:
 Λίθοι ασβεστίου, φλεγμονώδεις λίθοι, λίθοι ουρικού οξέος, λίθοι κυστίνης.

Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι άνθρωποι ταλαιπωρούνται από πέτρες στα νεφρά, γεγονός που οι ειδικοί εκτιμούν ότι οφείλεται στην παχυσαρκία, στην ελλιπή ενυδάτωση του οργανισμού και στην κληρονομική προδιάθεση.

Πώς θα καταλάβετε αν έχετε μία πέτρα στα νεφρά;

Ο πόνος που εκδηλώνεται στα πλευρά είναι το πρώτο σήμα κινδύνου που εκπέμπει ο οργανισμός. Αν όμως οι πέτρες είναι μικρές, μπορεί να μην εκδηλώνουν πόνο.

Δείτε 5 άλλα σημάδια ότι κάτι πάει στραβά προκειμένου να αντιμετωπίσετε εγκαίρως την κατάσταση.

Αίμα στα ούρα
Λόγω της τραχιάς επιφάνειάς τους, οι πέτρες ερεθίζουν καθώς κινούνται το ουροποιητικό, προκαλώντας εκδορές και φλεγμονή. Αυτό μπορεί να προκαλέσει αίμα στα ούρα, την γνωστή και ως ακαθάριστο αιματουρία. Σε άλλες περιπτώσεις, το αίμα στα ούρα σας μπορεί να διαγνωστεί μόνο με εργαστηριακές εξετάσεις (μικροσκοπική αιματουρία).

Συχνοουρία
Ακόμη και αν οι πέτρες δεν μπλοκάρουν το ουροποιητικό, μπορεί να ασκούν πίεση στην ουροδόχο κύστη. Αυτό προκαλεί επείγουσα ανάγκη ούρησης και συχνοουρία, ακόμη και αν η πρόσληψη υγρών παραμένει ίδια.

Πυρετός ή ρίγη
Αν η πέτρα στο νεφρό δημιουργεί επιμόλυνση στα ούρα (επειδή φράζει το νεφρό ή επειδή έχει και μικρόβια), είναι πιθανό να πάθετε πυελονεφρίτιδα, που εμφανίζεται με πόνο, υψηλό πυρετό και αίσθημα καύσου κατά την ούρηση. Η πυελονεφρίτιδα είναι και η πιο επικίνδυνη κατάσταση που μπορεί να προκαλέσει μια πέτρα.

Πόνος κατά κύματα
Ο πόνος στη μία ή και τις δύο πλευρές του κορμού, κοντά στο σημείο που βρίσκονται τα νεφρά, οφείλεται συνήθως σε δυσλειτουργία των συγκεκριμένων οργάνων ή του ουροποιητικού. Αυτό που λίγοι γνωρίζουν όμως είναι ότι ο πόνος μπορεί να «ακτινοβολεί» από κάποιο άλλο ζωτικό όργανο, υποδεικνύοντας κάποιο σοβαρότερο πρόβλημα υγείας. Ο πόνος λόγω της πέτρας στα νεφρά μπορεί να είναι πόνος που «απλώνεται» προς τα κάτω στην κοιλιακή και βουβωνική χώρα, συμπεριλαμβανομένων των όρχεων. Συχνά εκδηλώνεται ως πόνος που «έρχεται κατά κύματα» και με ένταση που αυξομειώνεται. Μπορεί επίσης να έχετε πόνο κατά την ούρηση, αν οι πέτρες κατεβούν στην ουρήθρα.

Ναυτία ή έμετος
Όταν η πέτρα βρίσκεται στην πύελο, φράζει την έξοδο των ούρων από τον νεφρό προς τον ουρητήρα, με αποτέλεσμα τη συσσώρευση ούρων υπό πίεση μέσα στον νεφρό. Αυτή η κατάσταση (αύξηση της ενδονεφρικής πίεσης) εκδηλώνεται με κολικό του νεφρού που είναι και το κύριο σύμπτωμα της νεφρολιθίασης. Ο κωλικός του νεφρού είναι ένας έντονος και ανυπόφορος πόνος στην περιοχή του νεφρού, που δεν υποχωρεί σε κανένα σχεδόν παυσίπονο και συνοδεύεται από μετεωρισμό, τάση για εμετό και ενίοτε εμετό.

Οι 6 καλύτερες τροφές για τα νεφρά σας

Τα νεφρά είναι από τα πολυτιμότερα όργανα του σώματός μας, καθώς αποτελούν τα δύο φυσικά «φίλτρο» που απομακρύνουν τις τοξίνες και άλλες περιττές ουσίες.

Μια δυσλειτουργία των νεφρών οδηγεί σε αλυσιδωτές αντιδράσεις καταστροφικές για την υγεία, αφού η συσσώρευση βλαβερών ουσιών στον οργανισμό επιβαρύνει όλα τα όργανα και τα συστήματα του σώματος, προκαλώντας ευρύ φάσμα συμπτωμάτων και ενοχλήσεων, από κόπωση και απώλεια της όρεξης μέχρι ναυτία και δύσπνοια.

Καθώς η διατροφή είναι ένα σημαντικό όπλο που μας βοηθά να αποφύγουμε προβλήματα υγείας στο μέλλον, παρακάτω θα δείτε ποιες είναι οι τροφές που μας παρέχουν πολύτιμα συστατικά για την ομαλή λειτουργία των νεφρών.

1. Σκόρδο: Έχει αντιφλεγμονώδη δράση και μειώνει τα επίπεδα της χοληστερόλης στο αίμα. Παράλληλα, δίνει γεύση σε ένα πιάτο κι έτσι δε χρειάζεται να χρησιμοποιήσουμε μεγάλη ποσότητα αλατιού, το οποίο επιβαρύνει τη νεφρική λειτουργία. Το σκόρδο περιέχει επίσης αντιοξειδωτικές ουσίες.

2. Λαχανίδα: Όπως όλα τα στραυρανθή λαχανικά (μπρόκολο, κουνουπίδι, λάχανο κ.ά.) έτσι και η λαχανίδα είναι εξαιρετική πηγή φυτικών ινών, βιταμίνης C και βιταμίνης Κ, συστατικά απαραίτητα για τη βέλτιστη δυνατή λειτουργία των νεφρών. Η λαχανίδα περιέχει επίσης σίδηρο, βήτα καροτένιο και ασβέστιο. Τα σταυρανθή λαχανικά έχουν μικρή περιεκτικότητα σε κάλιο κι έτσι είναι ιδανική επιλογή για όσους ήδη αντιμετωπίζουν πρόβλημα με τα νεφρά τους.

3. Αυγό: Το αυγό περιέχει βιταμίνες και μεταλλικά στοιχεία ωφέλιμα για την υγεία μας γενικότερα. Παρέχει επίσης σίδηρο, ο οποίος είναι απαραίτητος για τη σωστή λειτουργία των νεφρών.

4. Κρεμμύδι: Όπως και το σκόρδο, το κρεμμύδι παρέχει αντιοξειδωτικές ουσίες που ενισχύουν τη νεφρική λειτουργία. Όταν καταναλώνονται ωμά, έχουν επίσης ισχυρή αντιφλεγμονώδη δράση.

5. Φρέσκο ψάρι: Ψάρια όπως ο σολομός, η σαρδέλα, η πέστροφα και η ρέγκα περιέχουν πρωτεΐνες και πολύτιμα Ω-3 λιπαρά οξέα. Τα άτομα που καταναλώνουν συστηματικά αυτά τα είδη ψαριών αντιμετωπίζουν μικρότερο κίνδυνο καρδιοπάθειας και υπέρτασης, παθήσεις που συμβάλλουν στην εκδήλωση της νεφροπάθειας.

6. Κράνμπερι: Όλα τα μούρα είναι υγιεινά και μας παρέχουν σημαντική ποσότητα αντιοξειδωτικών, όμως το κράνμπερι έχει τη μοναδική ιδιότητα να καταπολεμά άμεσα την ουρολοίμωξη. Επειδή αυξάνει την οξύτητα των ούρων, το κράνμπερι εμποδίζε τα βακτήρια να ενσωματωθούν στα τοιχώματα της κύστης.